Dikkopjes, een wondere wereld. Wat zijn ze mooi, maar ook verwarrend als het gaat om het uit elkaar houden. Eerst maar eens beginnen met het leren herkennen van de drie soorten die zich mogelijk aan mijn waarnemingen hebben toevertrouwd. Deze drie soorten, ze lijken wel heel veel op elkaar.
Het blijken de allerkleinste details waarmee ze zich als soort onderscheiden. Bij het waarnemen in het veld niet echt een handreiking, want juist die details vragen om een loupe. Foto's maken dus en thuis maar zien wat er van komt. En zelfs dat blijft de uitdaging, want het gefladder van de vlinders en het maken van goede foto's blijkt nogal een lastige combinatie. Schuchtere en drukke typetjes, die dikkop-vlindertjes.
Voor mij werkt het vaak het best om spreekwoordelijk alle boeken uit de kast te trekken en te gaan lezen. Met een beetje achtergrondkennis, kijkt het al iets beter.
Welke verschillen zijn het meest voor het oog liggend? In welke gebieden houden de soorten zich bij voorkeur op? Wat zijn hun waardplanten? Welke kleuren dragen ze? Hoe lopen de geurstrepen?
Bij 'mijn' drie soorten dikkopjes blijkt het turen naar de knopjes de meest voor de hand liggende stap. Met het laten checken van eigen foto's door de AI-modus kom ik nog wel eens bedrogen uit. Het zal niet de eerste keer zijn dat in de Grote bonte specht een zeldzame Indonesische specht wordt gezien.
Ik kies daarom eerst voor het bekijken van beeldmateriaal van natuurfotografen op het web, ieder met hun eigen toelichting en uitleg. Daar word ik iets wijzer van. Eigen beeldmateriaal ernaast en dan maar de gewaagde conclusies trekken.
Zou ik dan toch oog in oog hebben gestaan met de kwetsbare en het inmiddels zeldzamere 'Geelsprietdikkopje?
Voor enige zekerheid, moet ik allereerst onderscheid leren maken tussen het Groot dikkopje en het Zwartsprietdikkopje. Daarna het verschil leren zien tussen deze laatstgenoemde en het Geelsprietdikkopje. Het blijft curieus, omdat het dikkopje met de gele knopjes zich nog maar in een paar gebieden in Nederland laat waarnemen. Na al het getuur ben ik nog steeds niet zeker van mijn zaak. Mooi vind ik ze wel, die dikkopjes-vlinders.
Het belangrijkste verschil tussen het groot dikkopje en het zwartsprietdikkopje zit in het haakje aan de antennepunten en de tekening op de vleugels. Hoewel beide vlinders klein en oranje-bruin zijn, horen ze tot een ander geslacht en zijn ze met een scherpe blik goed te onderscheiden
| Kenmerk | Groot dikkopje (Ochlodes sylvanus) | Zwartsprietdikkopje (Thymelicus lineola) |
|---|---|---|
| Antennepunt | Eindigt in een duidelijk gebogen haakje. | Plat, recht, ovaal knopje zonder haakje. |
| Kleur sprietknop | Vaak warm oranje-bruin tot geelbruin aan de onderkant. | De onderkant van de sprietknop is gitzwart. |
| Vleugels (boven/onder) | Heeft lichtgele/wazige vlekjes op de vleugels. | Eegaal oranje-bruin met alleen een donkere rand. |
| Formaat | Iets groter en oogt 'hariger' en robuuster. | Iets kleiner en oogt slanker en 'strakker'. |
| Geurstreep (mannetjes) | Brede, dikke, opvallende zwarte streep. | Een heel dun, fijn zwart lijntje over de ader. |
- Kijk naar de sprieten: Als de antenne eindigt in een klein 'haakje' (alsof de punt is omgeknikt), dan is het sowieso een Groot dikkopje. Heeft de spriet een recht knopje? Kijk dan recht van voren onder het knopje. Is dit zwart als een ingedoopt inktpotje? Dan is het een Zwartsprietkopje.
- Kijk naar de vleugeltekening: Het groot dikkopje ziet er altijd wat 'bont' of 'gevlekt' uit door de lichte vakjes. Het zwartsprietdikkopje is veel egaler oranje van kleur.
Dit lijkt een Geelsprietdikkopje (Thumelicus sylvestris) te zijn, een oranje dagvlinder uit de dikkopjesfamilie. De vlinder zit op een Duifkruid (Scabiosa columbaria bloem, die kenmerkend is voor kalkrijke, droge graslanden.
