Oog voor het Paapje (Saxicola rubetra) en zijn Landschap

Ik moest het nalezen. Hoe zat het nou ook alweer met het leven van het Paapje en zijn nomadenbestaan?

Het Paapje is in Nederland helaas een zeer zeldzame broedvogel geworden. Je ziet ze hier tegenwoordig vooral in mei en in de nazomer (augustus/september) als doortrekker op weg naar Afrika. Het paapje legt als langeafstandstrekker elk jaar een indrukwekkende en gevaarlijke reis af tussen de Europese broedgebieden en de overwinteringsgebieden in tropisch Afrika (ten zuiden van de Sahara).

Vandaag spotte ik het vogeltje (in meervoud) in het halfopen, kruidenrijke veld, tijdens de wandeling. Tussen waterzon en flinke regenbuien door. Het spotten van een vogel op grotere afstand leidt soms tot verwarring. In eerste instantie dacht ik de Grauwe klauwier te zien, vanwege het compacte formaat en het zalmroze borstje. Maar de Klauwier was het niet. 

Het Paapje liet zich zien.  Een prachtig gevleugeld vriendje, het Paapje. Én helaas, genoteerd op de Rode Lijst onder de categorie 'bedreigd'. Dat gegeven wist ik me nog te herinneren. Maar waarom ik de vogel juist nu spotte en maar één keer daarvoor tijdens alle wandelingen die ik heb gemaakt, kon ik niet meer beredeneren. Immers de Roodborsttapuit, een soortgenoot en lookalike zie ik op dezelfde plek het hele seizoen. 

En dan is het altijd fijn dat bij thuiskomst digitaal van alles te vinden is, want binnen mijn persoonlijke kring bevinden zich geen vogelaars met doorwrochte vogelkennis die mij met zekerheid en stelligheid kunnen souffleren wat ik zie of heb gezien.

Eenmaal thuis vond het plaatjes-transport van camera naar Macbook plaats en met een simpele zoekslag kreeg ik al snel meer duidelijkheid over het Paapje en zijn (voort)bestaan dat nogal onder druk staat. In heel Nederland is de stand van het Paapje dramatisch gekelderd.

Zo las ik bijvoorbeeld op de site van de Vogelbescherming het volgende over de kwetsbaarheid van het beeldschone vogel'ke . Ik neem de tekst  van Vogelbescherming integraal over, omdat het m.i. van allergrootst belang is dat de inhoud ervan zo breed mogelijk verspreid wordt, uitvliegt.

Laten we ons zo snel mogelijk met hart en ziel inzetten voor de kwetsbaren, waaronder alle boerenland-vogeltjes.

"Het paapje staat op de 'Rode Lijst van Nederlandse broedvogels' als 'bedreigd'. Vooral het Fochteloërveen in Drenthe is nu een belangrijk broedgebied. Ten opzichte van de jaren vijftig van de vorige eeuw met 90% afgenomen.

De belangrijkste oorzaken voor de afname van het paapje zijn: het omzetten van hooiland in gras- of maïsland, de verdroging van voorheen vochtige graslanden en de steeds vroegere eerste maaidatum van hooiland. Verruiging en verdroging spelen ook een rol in het deels ongeschikt worden van heide en duingebieden. In Drenthe vertoont de soort een duidelijke voorkeur voor extensief beheerde graslanden en bermen met een rijke insectenfauna. Intensief gebruikte weilanden met een homogene Engels raaigras-vegetatie zijn niet geschikt.

Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. WAT WIJ DOEN

Vogelbescherming pleit voor een kleinschaliger en natuurinclusieve landbouw in Nederland, onder andere via de campagne Red de Boerenlandvogels. Het aanleggen van zogeheten Vogelakkers, door lobby en het delen van kennis. Het paapje zou van zo'n andere, kleinschaliger agrarische aanpak kunnen profiteren. Maar slechts heel beperkt beweegt de Nederlandse landbouwsector mee in die richting.

Het netwerk van vrijwillige WetlandWachten houdt namens Vogelbescherming de vinger aan de pols als het gaat om beheer en bedreigingen van Nederlandse natuurgebieden."

"WAT KUN JIJ DOEN

Paapjes gedijen in kruidenrijk grasland (hooiland) waar laat gemaaid wordt. Dit kan het beste pas in augustus/september, waarbij jaarlijks een wisselend deel niet gemaaid wordt. In natuurgebieden is lichte struweelvorming gunstig voor de habitatkwaliteit, maar zijn verruiging en overmatige struweelvorming ongunstig voor het paapje. Op heide en hoogveen profiteert de soort van een hoge grondwaterstand en lichte begrazing. "

LEEFGEBIED

Het paapje is een broedvogel van kruidenrijke, open graslanden die op de grond een meestal goed verborgen nest bouwt. Het paapje broedt ook op heidevelden en in hoogvenen en duinvalleien. De belangrijkste broedgebieden zijn nu de Drentse heide en hooilanden. In de duinen is de soort nagenoeg verdwenen. Paapjes zoeken hun voedsel in de kruidenrijke, structuurrijke weilanden waar ze graag broeden. Langer braakliggende akkers of bouwrijp gemaakte terreinen kunnen soms in deze habitat voorzien.

VOEDSEL

Het voedsel bestaat uit insecten en andere ongewervelden, die vaak vanaf een zitplaats op een hoge plant, een paaltje of prikkeldraad opgespoord worden. In de herfst wordt dit dieet aangevuld met bessen en zaden.

VOGELTREK

In de loop van augustus en september verlaten paapjes de Europese broedgebieden voor de trek naar het overwinteringskwartier in tropisch Afrika. De vogels uit Noordwest- en Midden-Europa trekken in losse groepjes langs het westelijk deel van Europa. Ze trekken in één keer over de Sahara vanuit Zuid-Europa. Broedvogels zijn weer terug in Nederland vanaf april. Doortrekkers zijn in geheel Nederland te zien van half augustus tot begin oktober, soms in groepjes. Van de voorjaarstrek, eind april en in mei, is in het binnenland minder te merken. Maar soms wemelt het aan de kust of plaatselijk in het binnenland van de doortrekkers."

 

31 augustus 2026, Hedy